به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از گاردین، مقامهای روسی آن را یک جایگزین میهنپرستانه برای تلگرام و واتساپ تبلیغ کردهاند؛ خوانندگان روسی آن را در ویدیوهای رپ و برنامههای طنز به دیگران شناساندهاند. تابستان امسال، این اپلیکیشن به پرکاربردترین پیامرسان روسیه تبدیل شد.
این محصول VKontakte، شرکت رسانه اجتماعی روسی است که عمیقاً با دولت روسیه در هم تنیده شده است. طبق گزارشها، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، سهام غیرمستقیمی در مکس دارد.
مکس نسخه روسی یک سوپراپلیکیشن است که اکوسیستمی از خدمات را در یک پلتفرم واحد ترکیب میکند. این پلتفرم، بستری برای تعدادی از «مینی-اپ»ها است که اکنون زندگی روزمره در روسیه را تسهیل میکنند - برنامههای بانکی، یک سرویس پیامرسان که قرار است جایگزین تلگرام شود و برنامههایی برای خدمات ضروری دولتی. شناختهشدهترین ابر-اپ در جهان، ویچت، پلتفرم همهکاره چین است که کنترلهای اجتماعی دولت را تسهیل میکند.
اما در حالی که ویچت طی دههها، همگام با سایر کنترلهای اینترنتی چین، توسعه یافته است، مکس بر جمعیتی تحمیل شده است که زمانی دسترسی عمدتاً رایگان به اینترنت داشتند.
اکنون، تحقیقات قانونی تصویر کاملتری از قابلیتهای نظارتی قدرتمند مکس را آشکار کرده است. رویا انصافی، دانشیار علوم کامپیوتر در دانشگاه میشیگان، گفت: «این قابلیتها به منزله یک در پشتی به کل اکوسیستم مینیاپلیکیشنهای آن در دستگاه هر کاربر است.»
انصافی گفت: «ما تشدید کنترل اینترنت روسیه را در دهه گذشته بررسی کردهایم. آنچه مکس ارائه میدهد، هوشمندانهترین و همچنین ترسناکترین تاکتیک دولتهای اقتدارگرا برای نظارت بر شهروندانشان است. مکس طرحی است که هر دولتی میتوانددر جهت اقتدارگرایی دیجیتال دنبال کند.»
این نشاندهنده آخرین دستاوردهایی است که دولتهایی مانند قزاقستان و هند ممکن است به زودی برای دستیابی به آن تلاش کنند. تیم انصافی توانست نسخه مورد استفاده از این اپلیکیشن در روسیه را دانلود کند. آنها دریافتند که مکس میتواند بدون اطلاع کاربران، از دستگاههای - و محتوای مینیاپلیکیشنهایش - اسکرینشات بگیرد.
این اپلیکیشن میتواند به تمام اطلاعات ذخیرهشده در این مینیاپلیکیشنها، پیامها و پرداختهای آنها دسترسی پیدا کند. میتواند بدون اطلاع، هویت کاربران خود را جعل کند. انصافی گفت که این برنامه حتی میتواند کد را به مینیاپلیکیشنها تزریق کند - که به گفته او، به این معنی است که دولت روسیه میتواند از مکس برای انجام حملات سایبری استفاده کند.
تحقیقات آنها به بحث جاری در مورد قابلیتهای نظارتی مکس، شفافیت جدیدی میبخشد. انصافی گفت که نکته مهم این است که اگر کاربران برنامههایی مانند تلگرام و واتساپ را نصب کرده باشند، نمیتواند به آنها نفوذ کند. با این حال، روسیه هر دو را ممنوع کرده است.
بسیاری از روسهایی که در موسسات دولتی یا اطراف آنها کار میکنند، در واقع مجبور به استفاده از مکس شدهاند. مقامات و کارمندان بخش دولتی، دانشجویان دانشگاه، معلمان و حتی دانشآموزان، همگی با فشار برای انتقال ارتباطات خود به این پلتفرم مواجه شدهاند.
یکی از معلمان مدرسه در مسکو گفت که پس از دستورالعملهای مقامات شهری، به کارکنان مدرسه آنها دستور داده شده به مکس بپیوندند. این معلم گفت: «مدیر مدرسه در ماه مارس گذشته با ما تماس گرفت و مستقیماً به ما گفت: از این پس، همه چیز روی مکس است. این شامل چت با والدین، ارسال تکالیف و سایر ارتباطات مدرسه میشود. واقعاً گزینهای برای نه گفتن وجود ندارد، بنابراین در نهایت شما فقط از این برنامه استفاده میکنید.»
دانیل، دانشجوی دانشگاه سن پترزبورگ، گفت که کمی قبل از شروع سال تحصیلی، پس از اینکه به دانشجویان گفته شد بدون کد QR تولیدشده از طریق این برنامه، از دسترسی به ساختمانهای دانشگاه یا خوابگاهها محروم میشوند، با اکراه مکس را دانلود کرد.
به گفته چند چهره بانفوذ و تاجر برجسته، در میان نخبگان روسیه، استفاده از مکس اغلب عمدتاً جنبه نمایشی دارد و تلگرام و سیگنال هنوز هم به طور گسترده برای ارتباطات روزمره استفاده میشوند.
یکی از افراد حلقه داخلی کرملین گفت که او و چند نفر از دوستانش صرفاً برای نصب مکس گوشی دوم خریدهاند، در حالی که همچنان از دستگاههای اصلی خود استفاده میکنند و برنامههای پیامرسان مورد علاقهشان را مانند قبل ترجیح میدهند. این شخص که نخواست نامش فاش شود، گفت: «همه اینها برای نمایش است. هیچکس در سیاست واقعاً از آن استفاده نمیکند.»
مکس هنوز نتوانسته جای تلگرام را به عنوان منبع اصلی اخبار برای روسها بگیرد. کانالهای عمومی - که توسط رسانهها، وبلاگنویسان و مقامات برای پخش اخبار و تفسیرها برای مخاطبان زیاد استفاده میشوند - در مکس بسیار کمتر توسعه یافتهاند، جایی که تنها تعداد کمی از آنها مخاطبانی قابل مقایسه با بزرگترین کانالهای تلگرام ایجاد کردهاند.
انصافی گفت موفقیت روسیه در بیرون راندن سریع مکس باید یک «زنگ بیدارباش» باشد. چین در طول ۳۵ سال به وضعیت فعلی اقتدارگرایی دیجیتال خود رسیده است. اما روسیه این محدودیتهای گسترده را - که مردم را به اینترنت تحت کنترل دولت سوق میدهد - تنها در یک دهه اعمال کرده است.